طرح صنعتی چیست؟
بهطورکلی طرح صنعتی مربوط به شکل و ظاهر یک کالا است و ظاهر کالا نیز نتیجه خصوصیاتی مانند نحوه قرارگیری خطوط و زوایا، رنگ کالا، یا سایر تزئینات آن است. بنابراین طرح صنعتی میتواند از خصوصیات سهبعدی، ازجمله شکل کالا یا خصوصیات دوبعدی مانند الگوها، خطوط یا رنگ کالا حمایت کند. طرحهای صنعتی برای طیف گستردهای از محصولات صنعتی یا صنایعدستی به کار میرود. نمونههایی از وسایلی که از طرح صنعتی آنها حمایت میشود، عبارتاند از ساعت، جواهرات، لباس، کیف و کفش و سایر کالاهای لوکس، لوازم صنعتی و پزشکی، وسایل خانه، مبلمان، وسایل برقی، وسایل نقلیه، ساختارهای معماری، طرحهای استفادهشده در منسوجات و البسه،ظروف وقالب ها وسایل تفریحی مانند اسباببازیها و حتی لوازم جانبی مورداستفاده برای پرورش حیوانات خانگی.
طرحهای صنعتی میتوانند بهصورت دوبعدی یا سهبعدی باشند. نمونههایی از طرحهای دوبعدی، مثل الگوها و نقشها نمونههایی از طرحهای سهبعدی مثل محصول، بستهبندی. بهطور کلی شکل یا فرم صندلیها، تلفن، خودرو، رایانه، هواپیما، تلویزیون، ساعت، دوربین و… میتوانند در صورت داشتن شرایطی به صورت طرح صنعتی حفاظت قانونی گردند.
طرح صنعتی زمانی قابل ثبت است که جدید و یا اصیل باشد درغیر این صورت ابتکاری نخواهد بود . همچنین ممکن است این اشکال جنبه اختراعی نیز پیدا کنند که از موضوع این بحث خارج است. چنانچه طرح های مختلف لاستیک های اتومبیل برای جلوگیری از لغزش ماشین ها بهتر از سابق باشد ممکن است بصورت طرح صنعتی به ثبت برسد و بعلاوه ممکن است آن را به صورت علامت تجاری به ثبت رساند که جز علامت چند بعدی خواهد بود.
به طور کلی ویژگی های طرح صنعتی قابل ثبت عبارتند از:
- طرح صنعتی روی کالا باید قابل رویت و آشکار باشد و دارای این قابلیت باشد که به وسیله حس بینایی قضاوت شود.
- طرح صنعتی نمیتواند و نباید جریان استفاده معمولی ظاهرش مورد تغییر قرار نگیرد مثلا جنیس زلاتینی یا ساخته شده از حباب و ..
- طرح باید اصیل باشد به این معنا که به کالا ظاهر خاص و ویژه بدهد. به نحوی که کالایی که طرح روی آن قرار گرفته است از نگاه مصرف کننده و کاربر جذاب و متفاوت و قابل تشخیص از کالاهای مشابه اش باشد
- طرح باید جدید باشد. این جدید بودن به این معناست که دردنیا جدید باشد نه فقط در کشوری که قرار است در آن به ثبت برسد.
- خودافشایی در طرح صنعتی اهمیت زیادی دارد. سعی کنید قبل از ثبت، محصول را تبلیغ نکنید و در بازار وجود نداشته باشد. جون همین عوامل باعث میشود که کار شما جدید فرض نگردد. مهلت ارفاقی ( لینک مطلب) برای طرح های صنعتی ۶ ماه است. به این معنی که اگر به هر دلیل افشایی از طرح صنعتی انجام شد، تا ۶ ماه تعلل شما در ثبت طرح صنعتی مجاز شمرده میشود. در غیر این صورت، این اتفاق نخواهد افتاد.
کاربرد طرح صنعتی
برقراری ارتباط با مصرف کنندگان، انتقال احساسات به آنها، پاسخ به خواستهها و تعمیرات آنها، فروش بیشتر محصولات وایجاد رونق در بازارهای رقابتی موجب افزایش اهمیت طراحی صنعتی در دنیای تجارت امروز شده است. بر هیچ کس پوشیده نیست که ظاهر کالا باعث برانگیخته شدن و هیجان در مخاطب میشود. همچنین طراحی نقش پررنگی در موفقیت محصول در بازار و مزیت رقابتی دارد و تفاوتی ندارد در بازار مصرفی باشد یا صنعتی .
در هر محصول به مصرف کنندهاین حس را منتقل میکند که تولید کننده به او توجه نموده و اهمیت میدهد. علاوه براین ممکن است انگیزه فرد از خرید این محصول با طراحی منحصر به فرد ایجاد حس خاص و متمایز بودن در جامعه باشد. عوامل بیان شده طراحان و شرکت ها را ترغیب نموده که برای محصولاتشان طراحیهای بدیع و مختلفی پدید آورند و ناگفته نماند که طراح و تولید کننده تنها زمانی حاضر است وقت و سرمایه خود را صرف طراحی کند که از عدم تقلید و کپی شدن طرح توسط دیگران اطمینان داشته باشد؛ در غیراین صورت پس از موفقیت طرح صنعتی رقبا بلافاصله تهیه یکسان یا مشابه آن را بر روی کالاهایشان پیاده میسازند و پس از مدتی دیگر انگیزهای برای تولیدکنندگان و طراحان مبتکر و خلاق باقی نمیماند و ازاین رو نیاز به حمایت ازاین طرحها و طراحان هست.
طرح صنعتی در ارتباط با شکل کلی کالا به ویژگیهای ظاهری آن است و طبق ماده ۲۰ قانون ۱۳۸۶ هرگونه ترکیب خطوط یا رنگ ها و هرگونه شکل سه بعدی با خطوط رنگها و یا بدون آن به گونهای که ترکیب یا شکل یک فرآورده صنعتی و محصولی از صنایع دستی را تغییر دهد، طرح صنعتی است به بیان دیگر طرح صنعتی عبارت است از: مجموعهای از خطوط، طرح، رنگ، شکل ترکیب رنگی یا غیر رنگی دو بعدی یا سه بعدی و نمای داخلی و خارجی جزئی یا کلی یک محصول بسته بندی پوشش طرحهای چاپی و گرافیکی که به منظور شکل ظاهری خاصی بدهند و ویژگی و چهره جدیدی را ارائه دهند که به منظور فعالیت صنعتی قابل اجرا باشد.
چرا باید طرحهای صنعتی را ثبت کرد؟
ظاهر یک محصول میتواند یکی از عوامل اصلی مداخلهگر در چرخهی تصمیم مصرفکننده برای خرید یک محصول باشد: موفقیت یا عدم موفقیت یک محصول ممکن است تا حدودی به ظاهر آن بستگی داشته باشد. به جذب سرمایه گذار
همین منظور، برای حصول به موفقیت تجاری در تولید و عرضه یک محصول، شرکت باید سرمایه و وقت خود را صرف نوآوری، بهبود و توسعه و همینطور ایجاد کالاهایی با طرح جدید یا اصیل کند.
1: بازگشت سرمایه
حفاظت حقوقی از طرح صنعتی، در بازگشت سرمایهی که برای خلق، توسعه و بازاریابی محصولات جذاب و نوآورانه صرف شده، کمک میکند.
2: جلوگیری از کپی دیگران
محافظت قانونی از طرحهای صنعتی و کسب حق انحصاری بر این طرحها، با هدف جلوگیری یا متوقف ساختن نسخهبرداریهای غیرمجاز یا تقلید از سوی اشخاص ثالث، ضروری است: مالک طرح صنعتی که از حفاظت قانونی برخوردار است، مجاز به ممانعت اشخاص ثالثی میشود که بدون موافقت وی، قصد ساخت، فروش یا واردات کالاهایی دارند که دربردارنده طرحی یکسان، یا بهطور قابلملاحظهای مشابه طرح محافظتشده است و اینگونه اقدامات را (ساخت، فروش، یا واردات) صرفاً برای کسب منافع تجاری انجام میدهد.
3: کسب مونوپولی در بازار
علاوهبراین، ازآنجاکه طرحهای صنعتی آن بخش از ویژگیهای کالا است که هدف آن جذب مصرفکنندگان است، میتوانند عنصر مهمی از برند و داراییهای تجاری یک شرکت محسوب شود. بدین ترتیب این پتانسیل را خواهد داشت که ارزش شرکت و محصولات آن را افزایش داده و بازاریابی و تجاریسازی محصولات شرکت را تسهیل کند.
4: امکان واگذاری یا اجاره طرح صنعتی به دیگران
حقوق طرح صنعتی میتواند به یک شرکت دیگر فروخته یا امتیاز آن واگذار شود و در این صورت برای صاحب حق، ایجاد درآمد نماید.
5: منافع ثبت طرح صنعتی برای مصرفکنندگان
مالک طرح صنعتی از طریق توسعه محصولات خود منفعت مالی میبرد و حفاظت از طرح صنعتی بازگشت منصفانهی سرمایهگذاری انجامشده را تضمین میکند.
6: ترغیب به نوآوری در جامعه
بااینحال، مصرفکننده و عموم مردم نیز از این مزیت بهرهمند میشوند، زیرا حفاظت از طرح صنعتی، باعث تشویق به خلاقیت و نوآوری میشود و بنابراین به محصولات جذاب و متنوعتری منتهی میشود.
7: ایجاد خلاقیت در صنعت
علاوه بر این، حفاظت از طرح صنعتی باعث ایجاد خلاقیت در بخش صنعت و تولیدشده و درنتیجه به گسترش فعالیتهای تجاری کمک نموده که باعث تقویت پتانسیل صادراتی محصولات ملی خواهد شد… بنابراین حفاظت طرح صنعتی هم به نفع مالک، هم در جهت منافع مصرفکننده است و بهطورکلی برای رونق اقتصادی ضروری میباشد. یکی دیگر از ویژگیهای جالب طرحهای صنعتی این است که توسعه و محافظت از آنها نسبتاً ساده و ارزان است؛ لذا حق استفاده از آنها چه در کشورهای صنعتی و چه در کشورهای درحالتوسعه، بهطور معقول در دسترس شرکتهای کوچک و متوسط و حتی در دسترس هنرمندان و صنعتگران قرار دارد.
چالش های مربوط به طرح صنعتی
1: استثنائات حقوق انحصاری
از جمله چالشهایی که برای طرح صنعتی ممکن است اتفاق بیفتد حقوق انحصاری طرح صنعتی است و استثناهایی که میتوان برای آن قائل شد و قانون نیز با آنها موافقت کرده از جمله آنهااین است که دارندگان کالاهای عرضه شده توسط شما با موافقت شما است.این استثنا که در ادبیات حقوقی به آن استیفای حق یا خاتمه استفاده حق میگویند در ماده ۲۳ و بند ۱ از قسمت ج ماده ۱۵ قانون ۱۳۸۶ آمده است. بر اساساین استثنا حقوق انحصاری ناشی از گواهینامه طرح صنعتی شامل بهرهبرداری از کالاهایی که توسط کسبوکار شما به عنوان مالک طرح صنعتی یا با موافقت شما در بازار عرضه میشود نمیگردد؛ و به عبارت ساده فرض کنید شما تولید کننده شیرآلات ساختماناینترنتی برای فروش عرضه میکند. شما به عنوان دارنده طرحهای صنعتی نمیتوانید مانع فروش شخص مذکور شوید زیرا یک بار از حق خود برای فروش استفاده کردید. دراینجا چالشی که روبروستاین است که ممکن است شما از فروش خود منصرف شوید لاکن نمیتوانید از فردا مورد نظر شاکی شوید و علیه او دادخواست ارائه دهید. مورد بعدیاین است که استفاده کنندگان مقدم اشخاصی که با حسن نیت قبل از تاریخ تقاضای ثبت طرح صنعتی شما یا از طرح صنعتی استفاده میکردند یا اقداماتی جدی و موثر جهت آماده شدن برای استفاده از آن درایران به عمل آورده باشند ذیل چتر حمایتی قانون هستند و نمیتوانید مانع بهرهبرداری بدون حد و مرز نیست و محدودیت کالاهایی دارد. به عنوان مثال حق استفاده کننده قبلی تنها به همراه شرکت یا کسبوکار یا به همراه بخشی که در آن طرح صنعتی استفاده میشده یا مقدمات استفاده از طرح رافراهم گردیده، قابل انتقال به غیر است و استفاده کننده قبلی صرفاً خود میتواند استفاده کند و حق اعطای مجوز بهرهبرداری به دیگران را ندارد. (سیدین و کارچانی، 1400، 192)
چالشهای دیگری که در طرح صنعتی قابل بیان استاین است که شخصی طرح صنعتی خود را ثبت میکند و در مهلت ارفاقی ۶ ماه است آن را تمدید نمینماید و شخصی پس از آن اقدام به ثبت ان طرح به نام خود میکند و طراح اصلی دچار چالش خواهد شد و حقوق انحصاری نسبت به طرح صنعتی برای او از بین خواهد رفت.
2: عدم ثبت طرح صنعتی
بسیاری از شرکتهای بزرگ تجاری چون اپل و سامسونگ ماهها و گاه سالها بر روی طراحی یک محصول وقت میگذارند و در تلاش هستند که بهترین طرح ممکن را برای جذب مصرف کننده و فروش بیشتر محصولات خود ارائه دهند. ممکن است چندین طرح را برای یک فرآورده طراحی نمایند ولی تنها یک طرح صنعتی را برای ورود به بازار انتخاب نمایند. همچنین ممکن است به طرحی دست یابند که طبق نظر کارشناسان بازاریابی متناسب با نیاز بازار و سلیقه بازار نباشد واین احتمال وجود دارد که مصرف کنندگان از ان طرح استقبال نکنند و در آن زمان امکان ارائه محصول در بازار نباشد در این شرایط بهتر از طرح مذکور در سالهای آتی بر روی محصولات پیاده شود. در این صورت ی حفاظت از طرحهای صنعتی تا قبل از ارائه محصول به بازار میتوان به نظام اسرار تجاری متوسل شد تا زمانی که طرح افشا نشده باشد و تلاشهای معقولی برای محرمانه نگاه داشتن آن طرح صورت گرفته باشد، با توجه به ارزش اقتصادی طرحهای صنعتی، نظام اسرار تجاری از طرح افشا نشده حمایت خواهد کرد. در واقع حمایت نظام اسرار تجاری از طرحهای صنعتی تنها تا علنی شدن طرح برقرار است.این حمایت مانعی برای رقبایی است که گاه آثار دستیابی طرحهای محرمانه بنگاه رقیب با توسل به طرق نامشروع و غیرقانونی هستند تا مشابه آن را بر روی محصولات خود پیاده سازی و تولیدات آن را انجام دهند. بااین اوصاف میتوان اذعان داشت که حقوق اثر تجاری نقش مکمل در حفاظت و سرهای صنعتی دارد. (رهبری، ۱۳۸۸، ۱۰۲) در حقوقایران به نظر میرسد که حمایت از طرحهای صنعتی محرمانه فقط در حالتی امکانپذیر است که در بستر فضای مجازی و به صورت داده پیام و الکترونیکی باشد (ماده ۶۵قانون تجارت الکترونیکی مصوب ۱۳۸۲) . البته شرکتها و طراحان میتوانند در مواردی که نیاز دارند تا طرح را برای شخص دیگری افشا نمایند از قرارداد محرمانگی یا من افشای اطلاعات برای حمایت از سرهای صنعتی محرمانه شده استفاده کنند. همچنین در صورت افشای غیر مجاز اطلاعات دادگاهها میتوانند با استناد به ماده ۱۰ کنوانسیون پاریس و قواعد عمومی مسئولیت مدنی از سرهای صنعتی محرمانه حمایت کنند. لازم به ذکر است اگر در اثر نقض قرارداد محرمانگی طرح صنعتی افشا گردد طراح یا دارنده طرح میتواند آن را ظرف مدت ۶ ماه از طریق افشا به ثبت برساند تا دچار چالشهای احتمالی نشود. (ماده ۲۳و بند ه ماده ۴قانون مصوب ۱۳۸۶ و سیدین و کارچانی، ۱۴۰۰، ۱۹۹_۲۰۰)
3: افشا طرح صنعتی قبل از ثبت
پیشنهاد میشود تا زمان تقویم اظهارنامه ثبت طرح صنعتی طرح صنعتی را به صورت محرمانه نگهداری کنند و از افشای آن در برابر دیگران خودداری شود. طبیعی سر صنعتی صرفاً باید برای اشخاصی افشا شود که در زمینه ثبت یا طراحی یا تجاریسازی به کمک آنها نیاز است. همچنین برای جلوگیری از افشا توسط کارمندان یا سرمایهگذارانی که با آنها مذاکره میشود بهتر است با آنها قراردادی محرمانگی منعقد گردد و برای کسبوکار خود بسته به اهمیت و درجه نوآوری و فعالیتهای کسب و کاری شیوهنامه و پروتکلهای راز داری تهیه شود. به عنوان مثال اطلاعات کسبوکار خود را طبقه بندی کنید و دسترسی هر فرد را محدود به طبقات مشخصی از اطلاعات نمایید. پیشنهاد میشود در صورت مذاکره با سرمایهگذاران احتمالی با آنها قرارداد محرمانگی امضا کنید اما درایران سرمایهگذاران همانند سایر افراد جامعه نسبت به امضایاین قرارداد کمی بیمیل و ممکن است مقاومت شدیدی داشته باشند. در صورتی که به هر دلیل امکان انعقاد قرارداد محرمانه که وجود نداشت پیشنهاد میشود جلسهای که در آن طرح صنعتی را برای سرمایهگذار افشا میکنید را با دوربین ضبط نمایید و در ابتدای جلسه اعلام شود که مفاداین جلسه باید محرمانه بماند. علی رغم مطالب بیان شده چنانچه طرح صنعتی قبل از تقدیم اظهارنامه به دیگران نشان داده شد و افشا شد نگرانی جدی وجود ندارد و میتوان ظرف مهلت ارفاقی افشای آن را به ثبت رساند طبق مادهای که بیان شد. (سیدین و کارچانی، ۱۴۰۰، ۲۰۶)
4: ارائه طرح صنعتی در نمایشگاهها
اساس تصویب کنوانسیون پاریس به جهت عدم شرکت تعداد زیادی از کشورها در نمایشگاه بینالمللی واقع در اتریش بود. در صورتی که مبتکرانی که آثار فکری خود را در این نمایشگاهها افشا میکردند مورد سوء استفاده تقلید کنندگان واقع شده و صاحباناین آثار هیچ گونه دستاویز قانونی در اختیار نداشتند. در نتیجه تصویب کنوانسیون پاریس، در ماده ۱۱ آن تمهیداتی در این خصوص پیشبینی شده که اجمال آن چنین است: در صورتی که صاحب طرح صنعتی تمایل به عرضه اثر خود در نمایشگاههای بینالمللی و یا مشابه آن داشته باشد میتواند با توجه به قوانین داخلی کشور برگزار کننده نمایشگاه، از مقامات صالح آن کشور مجوز حمایت موقت درخواست نماید. نتیجهاین حمایت موقت آن است که در صورت اقدام متقاضی به ثبت طرح صنعتی در کشورهای عضواین اتحادیه، در بررسی نو بودن محتوای اظهارنامه و مانع صنعت پیشین، افشای طرح صنعتی در این مدت جز صنعت پیشین قرار نخواهد گرفت.
البته با توجه به بند ۲ ماده ۱۱این کنوانسیون، مهلت حمایت موقت به مدت زمان حق تقدم اضافه نشده و در صورت استفاده از حق تقدم، ابتدای آن از زمان ورود و طرح صنعتی به نمایشگاه محاسبه خواهد شد.
نهادهای قضایی صالح نقض مالکیت طرح
نهادهای قضایی صالح نهادهایی هستند که بر اساس قانون شایستگی رسیدگی به دعاوی و پروندهها را دارا هستند؛ پس نهادهای قضایی صالح برای رسیدگی به جرایم حوزه حقوق مالکیت صنعتی مراجعی هستند که به حکم قانون صلاحیت و شایستگی رسیدگی بهاین اعمال سرزنش آمیز را دارند و از زمـــان کشف آثار غیرقانونی و سرزنش آمیز تا پایان اجرای واکنشهای قانونی مراجع قضایی متعدد، صلاحیت و تکلیف رسیدگی به امر کیفری را دارند و هر یک به نویه خود امر تعقیب دادرسی و اجرای کیفر را هدایت مینمایند و بدین منظور اولین رسالت آنها احراز صلاحیت و توانایی رسیدگی به جرایم علیه حقوق مالکیت صنعتی است و طبیعت خاص موضوعات مالکیت صنعتی، ضرورت پیشبینی وایجاد دادگاههای تخصصی مالکیت صنعتی را اجتناب ناپذیر مینماید و محاکم تخصصی منافع و مزایای فراوانی دارند و قضاتاین گونه محاکم به دلیل تخصص و تجارب بالا در موضوعات حقوق مالکیت معنوی نسبت به قضات محاکم عمومی تصمیمات کاربردیتر اتخاذ کرده و آرام مستندتر و مفیدتری در جهت حمایت از دارندگان حقوق مالکیت معنوی و جلوگیری از نقض حقوق آنها صادر مینمایند و صدور آراء متحد الشکل و منسجم و جلوگیری از صدور آرا متشتت و پراکنده از فواید دیگراین محاکم است که خود در نهایت میتواند منجر به شکل گیری دکترین حقوقی مستحکم و یکپارچه در زمینه حقوق مالکیت صنعتی گردد واین محاکم در مقایسه با محاکم عمومی در پذیرش موضوعات حوزه حقوق مالکیت معنوی از توانمندی بالایی برخوردارند و استفاده از کارشناسان و وکلای متخصص، این توانمندی را هر چه بیشتر افزایش میدهد و نحوه تفسیر و استنباط محاکم تخصصی در مقایسه با محاکم غیر تخصصی با ضروریات حقوق مالکیت معنوی هماهنگتر است آشنایی قضات با الگوهای رسیدگی محدود و تکراری بودن موضوعات باعث افزایش سرعت عمل آنها میگردد و علاوه بر آن احتمال بروز خطا در تصمیم گیری نیز کاهش مییابد و کاهش رسیدگی علاوه بر صرفه جویی در وقت موجب کاهش هزینههای محاکم و کارمندان اداری آنها میگردد. (شیخی، ۱۳۹۶:۲۶۶)
در کشور ما با توجه به رویه قضایی موجود و ماده 59 قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علایم تجاری، شعب خاصی از دادگاههای عمومی تهران بهاین دعاوی رسیدگی میکنند؛ ولی باید گفت سایر دعاوی کیفری حقوق مالکیت صنعتی که خارج از قوانین مزبور است در دادگاه محل وقوع جرم رسیدگی میشوند.
ضمانت اجراهای کیفری نقض
در پیشینه قانونی و قانونگذار کیفری ایران در برابر نقض حقوق مالکیت صنعتی نمیتوان از تنوع و رشد کیفر که با این دسته از جرایم تناسب داشته باشد، سخن گفت. در قانون ثبت علائم تجاری و اختراعات مصوب 1310 قانونگذار اساساً رویکردی کیفری به نقض حقوقی مالکیت صنعتی ندارد و تنها در ماده 46 یه امور شکلی کیفری میپردازد و طبقاین ماده رسیدگی به دعاوی حقوقی یا جزایی مربوط به اختراع یا علامت تجاری در محاکم تهران به عمل خواهد آمد و اگر چه در مورد دعاوی جزایی، جرم در خارج تهران به عمل خواهد آمد و اگر چه در مورد دعاوی جزایی، جرم در خارج از تهران واقع یا کشف و یا متهم در خارج ازاین شهر دستگیر شده باشد که در این مورد تحقیقات مقدماتی در محل وقوع یا کشف و یا متهم در خارج تهران به عمل آمده و پرونده برای رسیدگی به محاکم تهران ارجاع میشود و با این حال حمایت کیفری از سوی قانون مجازات عمومی، آن هم نه در سال تصویب یعنی ۱۳۰۴ بلکه در سالی که قانون ثبت علائم تجاری و اختراعات وضع گردید.
صدور گواهی در پیش از انقلاب حمایت کیفری توسط قانون عمومی راجع به جرایم و مجازاتها پیش بینی شده بود و منحصر به حبس بود و پس از انقلاب حوزه حمایت کیفری از مالکیت صنعتی تا ابتدای دهه هشتاد قرن چهاردهم شمسی همانند رویکرد قبل از انقلاب بود ولی پس از تحولات بنیادی در حقوق مالکیت فکری و نیزایجاد رشتههای دانشگاهی در این زمینه قانون گذاری کیفری نیز در این زمینه متنوع شد و یا این حال اثری از رشد و تنوع کیفر در میان نبود و حتی رشد کیفری کاسته شده و نوع کیفر را هم عموماً یه جزای نقدی یا قاضی را میان جزای نقدی و حیس مخیر ساخته است و در ماده ۶۱ قانون ثبت اختراعات طرحهای صنعتی و علائم تجاری برای نقض حقوق مالکیت صنعتی پرداخت جزای نقدی از ده میلیون ریال تا پنجاه میلیون ریال یا حبس تعزیری از نود و یک روز تا شش ماه یا هر دوی آنها تعیین شده است در حالی که نه مجازات نقدی برای برخی نقصهایاین نوع حقوق که مرتکب، سود زیادی به دست آورده مناسب است و نه حبس آن قدرت بازدارندگی دارد؛ ضمناین کهاین دو مجازات در نهایت اختیاری هستند و هر چند قانونگذار جمع آنها را هم در اختیار قاضی نهاده ولی قاضی میتواند پرونده را با جزای نقدی ده میلیون ریال بیندد و جالب آنکه دقیقاً همین رویکرد در ماده ۶ قانون حمایت از نشانههای جغرافیایی مصوب بهمن ۱۳۸۳ نیز دیده میشود و طبقاین ماده هر شخصی که مرتکب اعمال مندرج در ماده ۲ این قانون شود، علاوه بر جبران خسارت به جزای نقدی از ده میلیون ریال تا پنجاه میلیون ریال یا حبس تعزیری از نود و یک روز تا شش ماه و یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد و در قانون نیت ارقام گیاهی و کنترل و گواهی بذر و نهال مصوب ۱۳۸۲ عمل ارتکابی شخص را تخلف شمرده نه یک، جرم بااین حال برایاین تخلف کیفر نقدی پیش بینی کرده است. طبق تبصره ماده ۷ این قانون ، مراجع قضایی کشور مکلفند بر اساس شکایت مؤسسه و سایر اشخاص ذینفع و گزارش کارشناسی مؤسسه یا سایر مؤسسات همتراز به موضوع رسیدگی نموده و در صورت احراز تخلف مرتکبین را به پرداخت جزای نقدی معادل یک الی سه برابر ضرر و زیان وارده و همچنین به پرداخت ضرر و زیان وارده به شاکی مربوط در زمان صدور حکم محکوم نماید و در حقوقایالات متحده برای جعل علامت تجاری، حبس تا ده سال و جزای نقدی تا دو میلیون دلار پیش بینی شده است که اگراین عمل از سوی سازمانها ارتکاب یابد حداکثر جزای نقدی به پنج میلیون دلار افزایش خواهد یافت. (محسنی، 1400: 13-14)
تفاوت آن با اختراع:
اختراع، ایجاد یک کالا و محصول که از ابتدا وجود نداشته و جدید خلق شده است لاکن طرح صنعتی به تغییرات به همان اختراع میگویند.
بطور مثال تلفن در ابتدا توسط گراهامبل اختراع شد و بعد دستخوش تغیر و تبدیل به تلفن همراه شد و هر تغییر دیگر طرح صنعتی نامیده میشود.
تفاوت آن با علامت تجاری :
علامت تجاری، علامت یا هر ترکیبی از علائم (کلمات، اعداد، عناصر تصویری و…) است که قادر به تمایز کالاها یا خدمات یک شرکت از کالا یا خدمات سایر شرکتها است. بهعبارتدیگر، علائم تجاری نشاندهنده منشأ کالا یا خدمات هستند؛ بنابراین بهمنظور محافظت از حقوق صاحب خدمات یا کالاها، علامت تجاری باید متمایز باشد. اما تفاوت آن با طرح صنعتی چیست و آن اینکه بر ظاهر یک کالا متمرکز است، اما ضرورتی ندارد که این ظاهر و شکل، لزوماً ظاهر کالای یک شرکت را از سایرین، همانند آنچه علامت تجاری عهدهدار آن است، متمایز کند.
چه اقدامی از اعتبار، و تولیدات محافظت میکند؟
با ثبت طرح صنعتی و آثار فکری خود ، از هویت برنامه ها و تمامی هزینه هایی که برایتولیدات انجام میشود
محافظت میکند و مهر قطعیت به آن خواهد زد.
چگونه میتوان از طرحهای صنعتی محافظت کرد؟
برای حفاظت قانونی از طرحهای صنعتی در سراسر جهان، ابزارهای مختلف حفاظت وجود دارد.
ثبت طرح صنعتی/ اعطای پتنت مخصوص طرح صنعتی
در بیشتر کشورها، طرح صنعتی باید ثبت شود تا طبق قانون طرح صنعتی بهعنوان «طرح ثبتشده» محافظت شود. در برخی کشورها مثل آمریکا، طرحهای صنعتی تحت قانون پتنت بهعنوان «پتنت طرح صنعتی» محافظت میشوند.
پروسه تسلیم اظهارنامه و ثبت، از هر کشور به کشور دیگر میتواند متفاوت باشد: در بعضی از کشورها، دفتر مالکیت فکری بررسی میکند که آیا اظهارنامه طرح صنعتی مطابق با الزامات رسمی آن کشور است یا خیر. در برخی از کشورها نیز، دفتر مالکیت فکری بررسی ماهوی طرح صنعتی را بر اساس قانون ملی آن کشور، انجام میدهد و جدید یا اصیل بودن طرح را بررسی میکند.
عموماً، بعد از تسلیم اظهارنامه و بهمحض اتمام بررسی رسمی یا بررسی ماهوی طرح صنعتی مطابق قوانین هر کشور، دفتر مالکیت فکری، آن طرح صنعتی را منتشر میکند. در برخی از کشورها، انتشار ممکن است به درخواست متقاضی برای مدتزمانی معینی به تعویق بیفتد.
پروسه ثبت طرح صنعتی به چه صورت است؟
- ورود به سامانه اینترنتی اداره ثبت طرح های صنعتی به نشانی http://iripo.ssaa.ir
- تکمیل اظهارنامه اینترنتی
- بررسی و کارشناسی جهت تأیید طرح و نبود ایرادات.
- صدور ابلاغیه پذیرش یا رد
- اقدام متقاضی جهت تشکیل پرونده فیزیکی در اداره ثبت طرح های صنعتی. تبصره: در صورت رد اظهارنامه تعیین تاریخ دفاع در این مرحله صورت میگیرد و در صورت پذیرش و رای مثبت کمیسیون، مابقی مراحل طی خواهد شد و در غیر این صورت پرونده مختومه میشود.
- پرداخت هزینه های ثبتی قانونی.
- دریافت شماره ثبت طرح صنعتی.
- ارسال جهت چاپ در روزنامه رسمی.
- صدور آگهی.
- دریافت سند تصدیق از طریق اداره ثبت طرح صنعتی.
سند گواهی ثبت طرح صنعتی چند سال اعتبار دارد و قابل تمدید است ؟
گواهی طرح صنعتی 5 سال اعتبار دارد و پس از آن تا بعد از پایان مهلت ارفاقی 4 ماهه قابل تمدید است؛ لذا در صورت اتمام مهلت تمدید و عدم اقدام توسط مالک، قابل تمدید نمیباشد و شخص دیگری نمیتواند آن را به ثبت برساند.
نکات مهم :
- زمان ثبت طرح عرفا 60 روز کاری میباشد (شنبه تا چهارشنبه و بدون تعطیلی رسمی) لذا با توجه به صف طولانی ثبت امکان تعطیلی آب و هوایی در شهر تهران و… و زمان مذکور امکان تغییر دارد.
- قبل از ثبت توسط کانون کسب و کار داتیکو استعلامات گرفته خواهد شد لذا باتوجه به نظر کارشناس و یا ارسال اظهار نامه در حال بررسی توسط شخص دیگری امکان تشابه و رد پرونده خواهد بود.
- اعلام تشابه توسط کارشناس مسئول، خواهد بود.
- تمامی افراد باید سامانه ثنا داشته باشند.
- با هر شماره همراه و کدملی تنهایک صفحه درسامانه مالکیت فکری قابلیت ثبت دارد که در آن میتوان بی نهایت طرح، اختراع، علامت ثبت کرد.
- تلفن همراه متقاضی باید به نام شخص باشد.
- جهت اطمینان خاطر طرفین ، قراردادی مابین طرفین منعقد خواهد شد .
- ثبت طرح صنعتی میتواند به نام شرکت باشد و انتخاب طراح الزامیست.
مدارک مورد نیاز برای ثبت توسط اشخاص حقیقی :
- شناسنامه و کارت ملی مالکین و طراح
- تصویر طرح از 6 وجه متفاوت
- توضیحات طرح
مدارک مورد نیاز برای ثبت توسط اشخاص حقوقی :
- شناسنامه و کارت ملی صاحبین امضا و طراح
- تصویر طرح از 6 وجه متفاوت
- تصویر آخرین روزنامه تغییرات
- توضیحات طرح
طبقات مربوط به طرح صنعتی:
- مواد غذایی
- پوشاک و اقلام و لوازم خرازی
- کالاهای مسافرتی، چمدان، چتر آفتابی و لوازم شخصی که در جای دیگر ذکر نشده اند
- انواع برس مو
- اقلام ساخته شده از منسوجات ، مواد ورقی طبیعی یا مصنوعی
- اسباب و اثاثیه منزل
- اقلام خانگی، که در جای دیگر قید نشده
- بزار آلات و یراق آلات
- بستهبندیها و ظروف مخصوص حمل و نقل یا جابه جایی کالا
- ساعت مچی و دیواری و سایر لوازم اندازه گیری، کنترل و علامت دادن
- اقلام تزیینی و زیور آلات
- وسایل حمل و نقل یا بالا بر
- تجهیزات تولید، توزیع یا تبدیل برق
- تجهیزات ضبط، ارتباطات یا بازاریابی اطلاعات
- وسایل نقلیه، دستگاه های حمل زمینی، دریایی یا هوایی.
- دستگاه های عکاسی، سینماتوگرافی و بصری
- آلات موسیقی
- ماشین آلات چاپ و ماشین های اداری
- نوشت افزار و لوازم اداری
- تجهیزات فروش و تبلیغات، تابلوها
- انواع بازی، اسباب بازی، چادر و اقلام ورزشی
- تسلیحات، اقلام آتش بازی ونوافشانی ،لوازم برای شکار، ماهیگیری ودفع آفات
- تجهیزات توزیع مایعات، لوازش بهداشتی، تجهیزات گرمایشی، تهویه وتهویه مطبوع، سوخت جامد
- لوازم و تجهیزات پزشکی و آزمایشگاهی
- واحدهای ساختمانی و عناصر ساختمانی
- دستگاههای روشنایی
- ملزومات استفاده از توتون و ملزومات مورد استفاده سیگاریها
- محصولات دارویی و آرایشی، اقلام و دستگاه های پیرایشی
- تجهیزات و ادوات ضد خطر آتش سوزی، برای پیشگیری ازسوانح برای نجات
- اقلام لازم برای مراقبت از حیوانات و جابه جایی آن ها
- ماشینها ولوازم برای تهیه موادخوراکی و آشامیدنی که در جای دیگر ذکر نشده
- موارد مختلف و گوناگون
چرا باید کانون کسب و کار داتیکو را برای خدمات ثبتی انتخاب کنیم؟
کانون کسب و کار داتیکو با مهارت و تخصص خود در زمینه مالکیت فکری، تواناییبه حداقل رساندن خطا وسرعت در عملکرد را دارد؛همچنین شرایط منعطفی برایمراجعه کننده های خود درنظر دارد که برای اطلاع از آن با مشاورین ما در ارتباط باشید.