پتنت چیست؟
پتنت یک حق اختصاصی است که به یک اختراع که عبارت است از یک محصول یا فرایند که راه جدیدی را برای انجام کاری فراهم میکند یا یک راهحل فنی جدید را برای مشکلی ارائه میدهد، داده میشود. یک پتنت، محافظت برای اختراع مالک پتنت را فراهم میکند.
یا در تعریفی دیگر میتوان گفت: پتنت یا سند اختراع، حق انحصاری است که به مالک اختراع به سبب ارائه محصول یا فرایندی جدید و یا یک راهحل فنی جدید برای یک مشکل قبلی اعطا میشود. برای دریافت حق ثبت اختراع، اطلاعات فنی در مورد اختراع باید در یک پرونده ثبت اختراع به طور کامل برای عموم آشکار شود.
چه نوع حفاظتی به همراه دارد؟
در اصل، صاحب حق پتنت دارای حق انحصاری برای جلوگیری یا متوقف کردن دیگران از استفاده تجاری از اختراع ثبت شده است. بهعبارتدیگر، حفاظت از حق ثبت اختراع به این معنی است که سایرین نمیتوانند بدون کسب رضایت مالک آن را تجاریسازی، تولید، استفاده، توزیع یا وارد کنند.
آیا پتنت بینالمللی وجود دارد؟
دو ویژگی مهم پتنت محدودیت جغرافیایی و زمانی است. اختراعات حقوق سرزمینی هستند. به طور کلی، حقوق منحصر به فرد فقط در کشور یا منطقهای قابلاجرا است که در آن سند اختراع مطابق با قانون آن کشور یا منطقه ثبت شده باشد و مخترع و مالک تنها میتواند از حقوق منحصر به خود، در همان سرزمینی که آن را ثبت کرده استفاده و دفاع کند.
چه مدت زمانی حفاظت میشود؟
حفاظت برای یک مدت محدود، اکثراً ۲۰ساله از تاریخ ثبت درخواست، اعطا میشود و بعد از 20 سال قابلتمدید نمیباشد و در صورتی مالک میتواند همچنان مالکیت آن را داشته باشد که با ایجاد تغییراتی آن را به عنوان طرح صنعتی ثبت کند، لاکن مانع از انجام همین عمل توسط اشخاص دیگر با تغییرات متفاوت از طرح صنعتی او و همچنین استفاده از اختراع اولیه نمیشود.
چگونه حقوق ثبت اختراع اعمال میشود؟
در نظام حقوقی ایران، دادگاه تهران صلاحیت رسیدگی به پروندههای نقض حقوق ثبت اختراع را دارد. با این وجود، مسئولیت اصلی نظارت، شناسایی و اقدام علیه مجرمین، به عهده مالک اصلی اختراع است.
معنی “مجوز بهره برداری از اختراع” چیست؟ و چرا به شخص دیگری اعطا میشود؟
مجوز بهرهبرداری، به بیان ساده، به این معنی است که صاحب حق، مجوز بهرهبرداری از اختراع خود را به یک فرد / سازمان دیگر برای ساخت، استفاده، فروش، صادرات و واردات و… میدهد. این امر طبق شرایط و ضوابط توافق شده (بهعنوانمثال تعریف میزان و نوع پرداخت) برای یک هدف مشخص در یک قلمرو تعریف شده و برای مدت زمان مورد توافق صورت میگیرد.
صاحب حق ثبت اختراع میتواند به دلایل مختلف مجوز بهرهبرداری را به شخص ثالث اعطا کند. بهعنوانمثال، مالک ممکن است، امکانات لازم برای تولید را نداشته باشد و بنابراین تصمیم میگیرد مجوز تولید را در قبال دریافت حق الامتیاز به شخص دیگری واگذار نماید. گاهی، ممکن است مالک پتنت، امکانات تولیدی داشته باشد، اما به اندازه کافی بزرگ نباشد که بتواند تقاضای بازار را به تمامی پوشش دهد. در این حالت ممکن است مالک، جهت بهرهمندی از یک کانال درآمدی دیگر، بخشی از مسئولیت تولید را واگذار نماید. یکی دیگر از شرایط ممکن، آن است که مالک ثبت اختراع مایل به تمرکز بر روی یک بازار جغرافیایی خاص باشد؛ بنابراین میتواند مجوز را به فرد / سازمان دیگری با منافعی در بازارهای جغرافیایی دیگر اختصاص دهد. ورود به یک توافق نامه مجوز میتواند به ایجاد یک رابطه تجاری دو طرف سودمند و گردش اقتصادی بالا کمک کند.
مجوزدهنده، بر خلاف فروشنده و یا انتقالدهنده حق مالکیت به یک طرف دیگر، همچنان مالک اختراع باقی میماند
پتنت چه امتیازی برای کسبوکار، جامعه، اقتصاد و.. دارد؟
اختراعات، در واقع، هر جنبهای از زندگی انسان را از نور الکتریکی (اختراعات ثبت شده توسط ادیسون و سوان) و پلاستیک (اختراع ثبت شده توسط Baekeland)، تا ریزپردازندهها (اختراعات ثبت شده توسط اینتل) در برمیگیرند.
اختراعات باعث ایجاد انگیزه در نوآوران میشود؛ چراکه خلاقیت آنها به رسمیت شناخته میشود و از این طریق امکان بهرهبرداری مادی برای آنها را به همراه دارد. درعینحال، انتشار اجباری سند اختراع، گسترش دانش جدید را در سطح جامعه و تداوم فعالیتهای نوآورانه را تسهیل میکند.
هنگامی که دانش به صورت عمومی در دسترس قرار میگیرد، میتواند به طور همزمان توسط تعداد نامحدودی از افراد مورداستفاده قرار گیرد. درحالیکه این امر میتواند در غیاب حفاظت از چنین دانشی، موجب معضل تجاریسازی دانش فنی شود. در نتیجه، مخترعان تمایل پیدا میکنند که تاحدامکان، اختراعات دارای قابلیت تجاریسازی خود را از افشای عمومی محفوظ نگهدارند. یک سیستم حمایتی قوی بایستی با ارائه حقوق انحصاری محدود به نوآوران، از چنین تخلفاتی جلوگیری کرده و به نوآوران اجازه دهد تا بازده مناسبی را از فعالیتهای نوآورانه خود دریافت کنند.
قوانین پتنت
دو ویژگی بسیار مهم پتنت، محدودیت زمانی و جغرافیایی است. گواهی ثبت اختراع، معمولاً در یک بازه زمانی محدود ۲۰ساله (از تاریخ ثبت درخواست) و در یک محدوده جغرافیایی مشخص، اعتبار دارد. برای مثال، اخذ گواهی ثبت اختراع از سیستم پتنت آمریکا، به معنای محافظت از آن در مرزهای جغرافیایی این کشور است و مخترع یا صاحبامتیاز پتنت، تنها میتواند از بهرهبرداریهای غیرمجاز افراد و شرکتها در خاک این کشور و یا واردات محصولات نقضکننده پتنت به آن کشور، جلوگیری به عمل آورد.
سازمان بینالمللی مالکیت فکری مربوط به پتنت:
یکی از مهمترین سازمانهای بینالمللی در حوزه مالکیت فکری، سازمان جهانی مالکیت فکری «WIPO» است که بر اساس کنوانسیون تأسیس سازمان جهانی مالکیت فکری، مصوب چهاردهم جولای سال ۱۹۶۷ میلادی در اجلاس استکهلم (بازبینی و اصلاح در تاریخ ۲۸ سپتامبر سال ۱۹۷۹)، آغاز بهکار نمود. در حال حاضر، ۱۹۱ کشور جهان، به عضویت این سازمان در آمدهاند و ۲۶ معاهده بینالمللی، از جمله پیمان همکاری ثبت اختراع«PCT»، موافقتنامه لیسبون و پروتکل مادرید را تحت پوشش خود دارد.
سازمان جهانی مالکیت فکری، در معرفی خود میگوید: «وایپو یک انجمن سیاستی جهانی است که در آن، دولتها، سازمانهای بین دولتی، گروههای صنعتی و جامعه مدنی، برای حل مسائل مرتبط با مالکیت فکری، گرد هم آمدهاند. کشورهای عضو و ناظران، به طور منظم، در کارگروهها و نهادهای تصمیمگیری مختلف، ملاقات میکنند. چالش اصلی آنها، این است که برای اطمینان از تطابق و همگامی سیستم بینالمللی مالکیت فکری، با جهان در حال تغییر، مذاکراتی را در مورد تغییرات و قوانین جدید موردنیاز، صورت دهند و البته به هدف اصلی خود که تشویق و ترویج نوآوری و خلاقیت است، ادامه دهند.»
معرفی پایگاههای اطلاعاتی پتنت
نکته: فایل پیدیاف پتنتها بهصورت رایگان در اختیار عموم قرار میگیرد (قاعدة اصلی بر این است که دادگاه در صورتی از حق مالکیت فکری شما دفاع میکند که شما آن را به صورت آزاد افشا کرده باشید)
پایگاه پتنت اسکوپ – وایپو PATENTSCOPE:
دارای بیش از ۹۲ میلیون فایل پتنت که بهصورت جهانی افشاء شدهاند در اینجا قابلجستجو و دانلود است. این پایگاه بهمنظور دسترسی علاقهمندان به پروندههای «PCT»سراهاندازی شده و متن کامل تمامی اسناد انتشاریافته را در اختیار علاقهمندان قرار میدهد. در این پایگاهداده رایگان، از طریق واردکردن کلمات کلیدی، نام متقاضیان، مخترعین و طبقهبندیهای بینالمللی پتنت، امکان جستجوی پروندههای ثبت اختراع وجود داشته و حتی میتوان از ابزارهای جستجو، به چندین زبان مختلف استفاده نمود.
پایگاه اطلاعاتی ثبت اختراعات آمریکاUSPTO:
یکی از معتبرترین سیستمهای ثبت اختراع در جهان، سیستم پتنت آمریکا است که عملاً بسیاری از نوآوریها و اختراعات مختلف را فارغ از منطقه جغرافیایی اولیه که در آن توسعه یافته و یا مجموعه بازارهای هدف، به سمت ثبت در این سیستم سوق میدهد. پایگاهداده ثبت اختراع «USPTO»، شامل «US» پتنتهای به ثبت رسیده از سال ۱۷۹۰ میلادی به اینسو است. (پتنت های آمریکا علاوه بر جستجو در یو اس پی تی او در گوگل پتنت و گوگل اسکالر هم قابل جستجو و دانلود می باشند)
پایگاه اطلاعاتی ثبت اختراعات اروپا Espacenet:
از طریق این پایگاه امکان دسترسی به بیش از ۱۲۰ میلیون سند ثبت اختراع از سرتاسر جهان را برای کاربران مبتدی و حرفهای خود فراهم میکند. از طریق این پایگاهداده، امکان «جستجو و شناسایی اسناد ثبت اختراع»، «ترجمه ماشینی اسناد ثبت اختراع»، «رصد روند پیشرفت فناوریهای نوظهور»، «یافتن راهکارهای مناسبی برای مشکلات فنی» و «بررسی فناوریهای درحالتوسعه رقبا» فراهم میگردد.
پایگاه اطلاعاتی ثبت اختراع Lens:
پایگاه معتبر لنز (Lens.org) را میتوان یک زیرساخت منبعباز و در مقیاس جهانی دانست که باعرضه اطلاعات علمی و فنی در قالب پتنت، مقالات و …، سیستم نوآوری را کارآمدتر، شفافتر، عادلانهتر و فراگیرتر میسازد. یکی از مهمترین اهداف لنز که در وبسایت این پلتفرم هم مورد تأکید قرار گرفته، معرفی سیستم پتنت بهعنوان یک منبع الهامبخش برای کارآفرینان، شهروندان و سیاستگذاران بوده و ادعا میشود که بالغ بر ۹۵ درصد از اطلاعات پتنت از سرتاسر جهان (و پیوندهای علمی مرتبط با آنها) را در خود جایداده است
پایگاههای پتنت غیررایگان
نکته: این پایگاهها خدمات ارزشافزوده بر روی پتنتها انجام میدهند که ممکن است برای یکسری محققین و کسبوکارها موردنیاز باشد در غیر این صورت هیچگاه برای دانلود فایل یک پتنت نیازی به پرداخت هزینه و یا استفاده از پایگاههای غیررایگان ندارید.
پایگاه اطلاعاتی درونت Derwent:
این پایگاه اطلاعاتی اطلاعات دقیق و معتبری از پروانههای ثبت اختراع در اختیار شرکتها و مؤسسات حقوق قرار میدهد. پایگاه اطلاعاتی درونت با بهرهگیری از مهمترین شاخصهای جهانی ثبت اختراع مانند DWPI و Web of Science به کاربران خود آن اطمینان را میدهد که در کنار حفظ محرمانگی اطلاعات موجود در پروانههای ثبت اختراع معتبرترین اطلاعات موجود را به آنها ارائه داده و با پشتیبانی قوی مجموعه تا انتها در کنار کاربران خواهد بود.
پایگاه اطلاعاتی توتال پتنت وان Totalpatentone:
پایگاه اطلاعاتی توتال پتنت با استفاده از یک رابط کاربر پیشرفته و دقیق امکان جستجوی دقیق و کامل را در کمترین زمان ممکن برای دستیابی به مرتبطترین نتایج برای کاربران فراهم میآورد. مدارک موجود در این پایگاه شامل جدیدترین پروانههای ثبت اختراع به همراه دادههای کتابشناختی آنها مانند اطلاعات مخترع، اطلاعات حقوقی، نام مترجم و دیگر اطلاعات موردنیاز کاربران است. این پایگاه یکی از بزرگترین و جامعترین پایگاههای انتشار پتنت در سطح دنیا است.
پایگاهداده ثبت اختراع Orbit:
پلتفرم جستجو و تحلیل پتنت «کوئستل» که اربیت (Orbit Intelligence) نام دارد، حاوی بیش از ۵۴ میلیون پتنت فامیلی، ۱۰۰ میلیون پتنت و ۱۲ میلیون طراحی صنعتی از سرتاسر جهان است. این پلتفرم، کاملاً انعطافپذیر بوده و جستجوها در زمان واقعی (Real Time) صورت میگیرد.
پایگاهداده ثبت اختراع Anaqua 9:
این پلتفرم نرمافزاری، متعلق به شرکت آناکوآ (Anaqua) است و کاربران میتوانند با توجه به تحلیلهای یکپارچه ثبت اختراعات، فرصتهای موجود در بازار را شناسایی نموده و به آن دسترسی پیدا کنند.
پایگاهداده ثبت اختراع ds IPlytics:
این پایگاه یک شرکت استارتآپی فعال در حوزه مالکیت فکری است که باوجود عمر بسیار کوتاه خود (تأسیس در سال ۲۰۱۴ میلادی)، موفقیتهای چشمگیری در بازار مالکیت فکری داشته است. پلتفرم قدرتمند این شرکت در زمینه جستجو و تحلیل پتنت، به شرکتهای فناور اجازه میدهد تا فناوریهای جدید و نوظهور را جستجو نموده و با تجزیهوتحلیل اطلاعات فنی و رقابتی، چشماندازی واقعبینانه از فضای رقابتی و آینده فناوری به دست آورند.
انواع مختلف پتنت کداماند؟
انواع مختلف پتنت و اپلیکیشنهای ثبت اختراع وجود دارند تا مخترعین بتوانند از انواع مختلف ایده خود محافظت نمایند. مخترعین هشیار میتوانند از این اپلیکیشنها مختلف برای دریافت حقوق موردنیاز برای محافظت از ایدههای خود استفاده نمایند.
چهار نوع مختلف پتنت وجود دارد:
Utility patent:
این چیزی است که اکثر افراد به عنوان پتنت عادی میشناسند. این یک سند فنی طولانی میباشد که به افراد یاد میدهد چگونه از این اختراع، پروسه یا سیستم استفاده نمایند. انواع اختراعهایی که این نوع پتنت محافظت مینمایند توسط همایش اعلام میشوند. فنّاوریهای جدید مانند مهندسی ژنشناختی و نرمافزارهای اینترنتی در حال به چالش کشیدن این هستند که کدام انواع اختراعها میتوانند محافظت این نوع پتنت را دریافت نمایند.
Provisional patent:
همان پتنت موقت میباشد. قوانین ایالات متحده به مخترعین اجازه میدهد که ثبت اختراعی کمی غیررسمیتر برای ایده خود انجام دهد که ثابت مینمایند این مخترع موردنظر صاحب این ایده است و دریافته است که این ایده و اختراع چگونه کار میکند. وقتی که مخترع این اطلاعات را بر روی اپلیکیشن ثبت اختراع میآورد، اختراع وارد صف ثبت قرار میگیرد. هر چند اگر این مخترع نتواند در عرض یک سال پتنت رسمی خود را که شامل تمامی اطلاعات موردنظر برای ثبت اختراع منجمله آزمایشهای موردنظر تأیید شده میباشد ثبت نماید قرار ملاقات خود را برای ثبت نهایی ایده از دست میدهد.
Design patent:
این نوع پتنت از طرح ظاهری اختراع شما محافظت مینماید. بهعنوانمثال طرح یک بطری یا شکل یک کفش چیزهایی هستند که میتوانند توسط این نوع پتنت محافظت شوند. سندی که برای ثبت این نوع طرحها مورداستفاده قرار میگیرد معمولاً تصاویر یا عکسهایی در خود دارد. معمولاً جستوجو برای این نوع پتنت به دلیل این که نوشته کمی در آنها مورداستفاده قرار میگیرد سخت میباشد. در سالهای اخیر شرکتهای توسعه نرمافزاری از این نوع پتنت برای محافظت از عناصر مختلف اینترفیس کاربری استفاده نمودهاند.
Plant patent:
همانطور که از نام بر میآید این نوع پتنت انواع گیاهان جدید را محافظت مینماید؛ ولی معمولاً گیاهانی که توسط مهندسی ژنشناختی به وجود میآیند پوشش نمیدهد و صرفاً بر روی گیاهانی تمرکز دارد که توسط باغداری سنتی ایجاد میشوند.
سؤالات متداول:
1: در صورتی که مخترع ناچار به انتشار اختراع خود شود چه اقدامی باید صورت گیرد؟
درصورتیکه قبل از ثبت و اقدام قانونی، مخترع ناچار به انتشار اختراع خود شود؛ به دلایلی چون بهدستآوردن سرمایه برای آزمونوخطا یا ساخت نسخه دمو اختراع و یا… تنها سه ماه از تاریخ انتشار فرصت دارد تا نسبت به ثبت قانونی آن اقدام کند همچنین از فردی که نزد او منتشر میکند ضمانت عدم افشا گرفته شود.
2: آیا پروانه بهره برداری ناشی از ثبت اختراع قابلیت استفاده جهت ثبت برند را دارد؟
با توجه به این که مجوز تولید محسوب میشود، میتوان بینهایت برند داخلی و بینالمللی (ثبت مادرید) با همان مجوز و در خصوص همان کالا، ثبت نمود.
3: آیا میتوان اختراع یا پتنت را بینالمللی کرد؟
با توجه به اصل سرزمینی، به نظر میرسد راهحل این موضوع، اقدام به ثبت در سایر کشورها باشد.
4: آیا میتوان پس از منقضی شدن گواهی 20 ساله اختراع، آن را تمدید نمود؟
همانطور که در مقاله ذکر شد، اختراع قابلتمدید نیست لذا میتوان با ایجاد تغییر کاربردی در آن، به صورت طرح صنعتی آن را ثبت کرد؛ لکن این امر باعث محدودشدن سایر افراد برای استفاده از آن اختراع اول و ثبت طرح صنعتی دیگر نمیشود.
برای اطلاع از شرایط ثبت اختراع و یا پتنت خود با کانون کسبوکار داتیکو در ارتباط باشید و برای مطالعه موارد بیشتر دراینخصوص حتماً مقاله مربوط به اختراع را مطالعه کنید.
از این که نظرات و سؤالات خود را در خصوص مقالات با ما در میان میگذارید از شما سپاسگزاریم. این عمل شما باعث انرژی ما برای افزایش سطح مقالات و محتواهای سایت و همچنین خدماترسانی بهتر خواهد شد.