اختراع چیست؟
اختراع خلق اثر جدید و ابداعی فنی انحصاری دانشی مقدم محصولی جدید و خلاقانه است که ماهیتی فنی و ساختاری حقوقی دارد. طبق ماده اول قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری، اختراع فکر فرد یا افراد است که راهحل عملی جدیدی را برای حل مشکل فنی مشخص در زمینه صنعت ارائه مینماید. اختراع ممکن است به صورت فراورده یا فرایند باشد.
بهرهمندی از حقوق ناشی از اختراع منوط به ثبت آن است و تابع اصل سرزمینی میباشد. درصورتیکه اختراع قبل از ثبت، افشا شده باشد قابلیت ثبت ندارد چرا که همانطور که در تعریف آن آمده محصولی جدید و دانشی مقدم است و اگر در نتیجه استخدام اختراع صورتگرفته باشد، حقوق مادی آن اثر، صددرصد متعلق به کارفرما است مگر این که در قوانین به طرز دیگری توافق شده باشد. (بند پنجم ماده 5 همان قانون و بند ب ماده 6 قانون نرمافزار) ؛ البته استسنائا جایزه (ولو جنبه مادی داشته باشد) متعلق به پدیدآورنده است. (ماده 14 قانون نرمافزار)
برای ثبت اختراع از نظر ماهوی چه شروطی لازم است:
- جدید باشد؛ جدید بودن به معنای فقدان آن اختراع در گذشته نیست بلکه لازم است آن اختراع تا پیش از تسلیم اظهارنامه از سوی متقاضی، افشای عمومی نشده باشد. (بند ه ماده 4)
- ابتکاری باشد؛ یعنی برای دارنده مهارت عادی در فن مذکور معلوم و آشکار نباشد.
- کاربرد صنعتی داشته باشد: یعنی در رشتهای از صنعت قابل استفاده باشد و منظور از صنعت، معنای گسترده آن است و شامل مواردی نظیر صنایع دستی، کشاورزی، ماهیگیری و خدمات نیز میشود. (ماده 2 قانون ثبت اختراعات) و بتواند مشکلی را حل بکند.
ثبت اختراع بینالمللی
اگر منظور از عبارت ثبت اختراع بینالمللی این است که مخترع اختراع خود را در یک دفتر ثبت میکند و در همه کشورهای دنیا حمایت میشود، باید بدانیم که چنین حمایتی وجود ندارد. طبق قوانین کشورها، حمایت قانونی از اختراعات محدود به مرز جغرافیایی هر کشور (territorial) میباشد. یعنی چنانچه شما گواهی ثبت اختراع آمریکا را داشته باشید و شخصی در کشور ایران حق اختراع شما را نقض کند، شما بر اساس ثبت اختراع کشور آمریکا نمیتوانید به مراجع حقوقی کشور ایران مراجعه کنید و بر علیه آن شخص اقامه دعوا کنید.
معاهدات مربوط به اختراع:
اگرچه مطالعه معاهدات ممکن است کمی طولانی باشد لذا دانستن آیین نامه آنان خالی از لطف نیست و میتواند بسیار در روند ثبت و استفاده اختراع یا پتنت کاربردی باشد که جهت طولانی نشدن مقاله و دور نشدن از بحث اصلی، در مقالهای مربوط به معاهدات اختراع در همین وبسایت نوشته شده است.
چالشهای مربوط به اختراع:
- نقض اختراع
- محدوده اعمال حقوحقوق اشخاص ثالث
کار تجاری در یک زمینه فنی ممکن است بهوسیله اختراعات دیگران محدود شود. به مخترعان توصیه میشود برای استفاده برای از ابداع خود، قبل از آغاز فعالیتهای تحقیق و توسعه، قلمرو حقوق مالکیت فکری دیگران را که به ابداعات آنها مربوط است در نظر بگیرند. در بدترین حالت اگر دستیابی به مجوز بهرهبرداری فناوری سایر مخترعان مقدور نباشد، تجاریسازی اختراع در آینده مشکلساز خواهد شد و سرمایهگذاری برای تحقیقات در این شرایط قابلتوجیه و منطقی نیست بررسی توانایی کار تجاری، بهمانند بررسی جدید و غیربدیهی بودن ابداع میباشد، به جز اینکه در این بررسی بین بخش ادعا و توصیف سند تمایز قائل میشود و ابداع در مرحله بررسی اداره ثبت اختراع و اختراعات ثبت شده فرق زیادی میگذارد.
معمولاً در مقدمه کاربری که از دانش بررسی حقوق اشخاص ثالث میکند به بخش به درون یک تقاضانامه در تور مرحله بررسی اداره ثبت اختراع نیست ممکن است تغییر یابند و به صورت محدودتر و یا وسیعتر درآیند.
بر حسب شرایط، مخصوصاً به دلایل اقتصادی و امکانات مخترع میتواند از دو دستورالعمل پیروی کند: یا اختراع ناقض را مورد تعقیب قانونی قرار دهد یا به آن مجوز دهد. برای استخدام یک وکیل یا مذاکره برای مجوز دادن، تحقیقات دقیق درباره ضعف یا اعتبار اختراع، باید صورت گیرد. به دلیل هزینه بالای وکیل و مواردی مانند این، ممکن است طرفین مصالحه کنند و به یکدیگر مجوز بدهند و یا با هم مشارکت نمایند. هزینه و خطر اقدامات قضایی مانند ابطال یا اعتراض و ختمشیهای تشریکمساعی و مصالحه باید با یکدیگر مقایسه شود. نتیجه ضعف و قوت اختراع نباید به بررسی جدید و غیربدیهی بودن متوقف شود. ادارات ثبت اختراع ممکن است دوباره پروندههای اختراع را بازرسی کنند و به استدلالات متقاضی در دفاع از تقاضانامهاش توجه کنند و ضعف حق اختراع را خاطرنشان کنند و در نتیجه ممکن است فرد اقامهکننده دعوا متضرر شود.
اگر قرار باشد اختراع مورد تعقیب قضایی قرار گیرد باید از وکلایی باتجربه و موفق در اقامه دعواها، استفاده شود. هزینه بالای این کار، اغلب دلیل عدم پیگیری دعواهای نقض اختراع است.
نقض از سوی دیگران
اگر مالک اختراعی مشاهده کند که فرد دیگری بدون مجوز از ابداع او استفاده کرده است میتواند ناقد را در کشوری که فعالیت غیرقانونی در آن صورتگرفته است مورد تعقیب قرار دهد. روند بررسی نقض، در کشورها متفاوت است، اما مشورت با یک وکیل معمولاً پیشنهاد میشود. مدارک نقض باید به گونه مناسبی تهیه شوند.
اما قبل از شروع روش تعقیب قضایی مسائل باید در نظر گرفته شود؛ ناقص حق نیز، برای خود استدلالهای خاصی خواهد داشت و احتمالاً اختراع را بهطورجدی بررسی خواهد کرد. بدیهی از مباحثی مانند مالکیت، جدید بودن و غیربدیهی بودن و افشای کافی پیگیری میشود و هر نکته مبهمی در اختراع موشکافی میشود. در نهایت اقامه دعوا ممکن است نهتنها منجر به احقاق حق نشود؛ بلکه سبب حذف اختراع نیز شود؛ به ویژه اگر منافع اقتصادی مهمی مطرح باشد. (فعالیتهای تجاری از این نمونهها فراوان در خود دارد.) مشکلات احقاق حق و دفاع از اختراع ضعیف، لزوم تهیه متنهای محکم و کامل برای تقاضانامه و فرایند پیگیری را تشدید میکند تا نقاط ضعف اختراع هرچه بیشتر از بین برود.
چون حقوق اختراع و استفاده از ممنوعیت و مجازات در درجه دوم اهمیت برای حفظ منافع تجاری و توان رقابتی قرار دارد، برای تجارت بهترین است که مسیر مذاکره و حل اختلاف انتخاب شود. همچنین در نهایت باید هزینه خطر و اقامه دعوا نیز در نظر گرفته شود که در فصل بعدی حل اختلاف و روشهای آن بیان خواهد شد.
در خصوص علایم و طرح صنعتی نیز پیشنهاد میشود مالک، کالا و نشان خود را مرتباً از طریق سایتهای فروش کالا و خدمات و یا روزنامه رسمی و یا سامانه مالکیت فکری استعلام گیرد و یا از متخلف خرید کند تا زمان پیگیری و برخورد قضایی، بتواند از فرار متخلف از انتشار آن کالا جلوگیری کند چرا که در شروع دعوا و ارائه شکواییه کیفری یا دادخواست حقوقی، تا زمان رسیدگی فرد متخلف ممکن است تمامی کالاهای خود و موارد تخلف خود را پاک و از بازار جمعآوری کند.
متقاضیان مشترک
بسیاری از ابداعات بهوسیله چندین مبدأ ایجاد میشود، در چنین مواردی، حق ابداع به صورت مشترک به مبدعان تعلق دارد در نتیجه آنها میتوانند با هم برای ثبت اختراع اقدام کنند و متغذیان مشترک محسوب شوند.
در این حالت، سؤالات متعددی پیش میآید؛ برای مثال، تا کجا یکی از متقاضیان میتواند بدون وابستگی به سایر متقاضیان عمل کند و تا چه اندازه یک متقاضی میتواند دیگر متغذی آن را با توجه به حقوق مشاعی خود محدود کند؟ یا هر متقاضی میتواند سهم خود را از تقاضانامه مشترک به اشخاص ثالث بفروشد یا انتقال دهد؟ یا اینکه مراحل ثبت تقاضانامه اختراع مشترک، چگونه صورت میگیرد؟
همانگونه که جای دیگر در مورد نحوه برخورد با مباحث مالکیت مطرح شد، در اینجا نیز پاسخ به سؤالات مذکور تا حد زیادی با بسته به قوانین کشورهای مربوط است. نوع مالکیت مشترک ممکن است موجب ایجاد وضعیتهای مختلفی شود. در قوانین بعضی کشورهای خاص، به ویژه آمریکا متقاضیان یا مالکان اختراع مشترک ممکن است بتوانند هر کدام مستقل مجوزهای بهرهبرداری را به اشخاص ثالث واگذار کنند؛ یعنی حتی در مواردی که اختلاف حل نشدهای بین متقاضیان وجود دارد هر دو برای تجاریسازی اختراع آزاد هستند اگرچه آنها نمیتوانند مجوز بهرهبرداری انحصاری را در دیگر سرزمینها اعطا کنند. از سوی دیگر در کشورهای دیگر قانونگذار حقوق مدنی تصریح دارد که هیچکدام از متقاضیان مشترک نمیتوانند بدون کسب رضایت از دیگر شرکا مجوز بهرهبرداری را به اشخاص ثالث واگذار کنند.
بهآسانی میتوان عدم توافق و تعارض منافع احتمالی را میان مبدعان مشترک پیشبینی کرد و مالکیت مشترک همراه با تعارض آزادی عمل مستلزم نظرات مشترک برای حقوق و تعهدات هر مبدع است. اگر یکی از شرکها بخواهد اختراع او در حالت اسرار تجاری باقی بماند و یا یکی از شرکا بخواهد تقاضانامه اختراع خود را پس بگیرد چه اتفاقی میافتد؟ اگر شرکا به صورت مساوی در هزینههای اختراع سهیم نشوند یا وقتی که هر دو مخترع یا یکی از آنها در اختراعات مشترک، وظیفه انتقال مالکیت به کارفرما را داشته باشند چگونه باید مشکل را حل کرد حقوق اختراع برای همه مسائل راهحل ارائه نمیکند و هر اختلافی باید پیشاپیش و قبل از مهلت تعیین شده بهوسیله فرایند اختراع حل شود. با توجه به موارد مذکور به مبدعان توصیه میشود درباره اصولی که در ابداعات یا مالکیتهای مشترک بر پایه آن عمل خواهند کرد، توافق کنند و قراردادها و توافقات را قبل از تنظیم تقاضانامه، رسم میکند حتی اگر با هم صمیمی باشند.
ابداعات استخدامی یا خدماتی
به دلیل تخصصیشدن امور فنی و نیاز به تجهیزات ویژه، امروزه اغلب ابداعات در گروههای تحقیقاتی شرکتها ایجاد میشود و اهمیت اقتصادی ابداعاتی که مبدعان خصوصی ساختهاند کاهشیافته است؛ لذا تنظیم اصولی برای مدیریت این روابط ضروری به نظر میرسد.
اصول ابدات خدماتی یا استخدامی بهوسیله مقررات گاهی متعارض مالکیت فکری و حقوق صنعتی وضع میشود؛ برای مثال بر اساس اصل ابداعی، ابداع به مبدع تعلق دارد و این اصل با اصل موجود در حقوق صنعتی (که کار عمل ایجاد شده در روابط کارفرما و کارگر متعلق به کارفرماست) در تعارض است. برای حمایت از هر دو اصل اکثر قوانین تعارض بین این دو اصل را بدینگونه رفع میکنند که مالکیت ابداع در رابطه استخدامی نیز متعلق به مبدع است، ولی مبدل موظف است حقوق اختراعی خود را به کارفرما انتقال دهد. این انتقال ممکن است پیشاپیش در قرارداد استخدامی ذکر شود. اما در کل این موضوع مشکلی است که اثر اقتصادی یک ابداع را پیشبینی کرد و کارمندان از لحاظ اقتصادی و اجتماعی به کارفرمایان خود وابسته هستند؛ و با توجه به اینکه کارفرما در موقعیت برتر قرار دارد ممکن است از کارمندان خود امتیازاتی طلب کند و به همین علت برخی کشورها انتقال حقوق مالکیت فکری را به صورت پیشاپیش در قراردادها اجازه نمیدهند.
معمولاً در روابط خدماتی مسائلی مطرح میشود همچون: تحت چه معیارهایی یک همکاری رابطه کارمندی نامیده میشود؟ چه اتفاقی میافتد اگر کارفرما معتقد باشد ابداع قابلیت ثبت و یا ارزش تجاریسازی ندارد و برای ثبت آن اقدام نکند؟ آیا کارفرما در تحقیق و توسعه ابداع، نقش ایفا میکند و توقع دارد ابداعی صورت گیرد؟ آیا کارفرما دانش و منابع و حمایت کافی از مبدل صورت داده است؟ همانند بسیاری از مسائل حوزه حقوق اختراع، در مسائل فوق باید مقررات هر کشور جداگانه در نظر گرفته میشود.
انقضا گواهی ثبت اختراع چه مدت است؟
سند اختراع قابلتمدید نیست لذا میتوان با ایجاد تغییر کاربردی در آن، به صورت طرح صنعتی آن را ثبت کرد؛ لکن این امر باعث محدودشدن سایر افراد برای استفاده از آن اختراع اول و ثبت طرح صنعتی دیگر نمیشود. (میتوانید برای اطلاعات بیشتر و تکمیلی، مقاله مربوط به پتنت مراجعه کرد.)
شرایط ثبت پتنت یا اختراع به چه صورت است؟
قبل از هر اقدامی ابتدا استعلامات لازمه باید گرفته شود تا مورد مشابهی وجود نداشته باشد که داتیکو این عمل را برای شما در سادهترین زمان ممکن انجام میدهد.
سپس نسبت به تکمیل مدارک اقدام و اظهارنامه مربوطه را طبق شرایط سامانه رد میکنید تا به کارشناس ارسال و نسبت به بررسی آن اقدام کند.
برای آشنایی با شیوه فرمها و نگارش میتوانید از لینک https://iripo.ssaa.ir/index.jsp?siteid=4&fkeyid=&siteid=4&pageid=351 استفاده کنید.
برای اطلاع بیشتر کافیه با کانون کسب و کار داتیکو در تماس باشید.
مدارک موردنیاز برای ثبتکردن اختراع:
- اظهارنامه اختراع در سه نسخه
- توصیف اختراع
- ادعا یا ادعاهای اختراع
- خلاصهای از توصیف اختراع
- نقشه یا نقشههای اختراع در صورت لزوم
- مدارک مثبت هویت متقاضی و مخترع
- آخرین روزنامه رسمی و کارت ملی صاحبان امضا و آگهی آخرین تغییرات برای اشخاص حقوقی
- رسید حاکی از پرداخت هزینههای قانونی
- در صورت تمایل متقاضی میتواند برای عدم ذکر نام مخترع درخواست کتبی بدهد
- مدارک موردنیاز برای حقتقدم
- مدارک هویتی نماینده قانونی درصورتیکه تقاضا بهوسیله نماینده ارائه شود.
پروسه ثبت اختراع در چه بازه زمانی صورت میگیرد؟
اینها اگر اظهارنامه به دست افراد خبره تنظیم شده باشد، معمولاً پروسه داوری یک تا سه ماه زمانبر است؛ لذا این زمان گاهی با توجه به پروسه داوری، شرایط تعطیلی غیرمترقبه و… ممکن است زمان بیشتر بطلبد.
و در آخر این مقاله لازم به ذکر است مطالعه مقاله پتنت و معاهدات، مطالعه شما را تکمیل میکند.
بدواً بابت ابراز نظرات و پیشنهادات شما سپاسگزاریم.